De yen carry trade.

De opzet is drie stappen. Je leent in een munt met lage rente, wisselt die om naar een munt met hoge rente, en koopt daar iets dat rendement geeft: staatsobligaties, aandelen, vastgoed of speculatievere activa. Het verschil tussen de leenrente en het rendement is de carry.

Jarenlang was Japan daarvoor de ideale bron. De Bank of Japan hield de beleidsrente rond nul of zelfs negatief, terwijl je in de Verenigde Staten, Australië of Mexico een veelvoud kon krijgen. Lenen tegen 0,1% en uitzetten tegen 5% is een verschil van bijna vijf procentpunt zonder dat je een koersstijging nodig hebt.

De winst wordt bijna altijd vergroot met hefboom. Op een verschil van vier procentpunt bouw je geen fonds; op datzelfde verschil met vijf tot tien keer hefboom wel. Precies die hefboom maakt de trade ook zo gevaarlijk.

Japan combineert drie eigenschappen die elders zelden samenvallen: een zeer lage rente, een diepe en liquide kapitaalmarkt, en een munt die je zonder beperkingen kunt lenen en omwisselen. Daardoor werd de yen sinds de jaren negentig de standaard financieringsmunt van de wereld.

De omvang is niet triviaal. Japanse pensioenfondsen, verzekeraars, banken en buitenlandse hedgefondsen hadden samen een positie die op honderden miljarden dollars werd geschat. Niemand kent het exacte cijfer, omdat een groot deel via derivaten en buitenlandse dochters loopt.

Zolang de Bank of Japan stil zat, was de trade rustig: de yen verzwakte zelfs geleidelijk, wat het rendement nog eens extra opkrikte. Twintig jaar lang werd het daardoor gezien als een structurele bron van inkomsten in plaats van als een positie met risico.

Op 31 juli 2024 verhoogde de Bank of Japan de rente en gaf ze aan dat er meer kon volgen. Twee dagen later viel een zwak Amerikaans banenrapport, waardoor de markt juist voor de Verenigde Staten renteverlagingen ging inprijzen. Het renteverschil dat de hele trade droeg, kromp aan beide kanten tegelijk.

De yen schoot omhoog. Voor wie in yen geleend had, betekende dat een direct verlies op de financiering: de schuld werd in eigen valuta duurder. Wie met hefboom zat, kreeg margeverzoeken en moest verkopen — niet wat hij wilde verkopen, maar wat hij kón verkopen.

Dat is de kern van elke carry-unwind: er wordt niet verkocht op basis van kwaliteit maar op basis van liquiditeit. Op 5 augustus 2024 verloor de Nikkei ruim 12% op één dag, de Amerikaanse techindex ging hard mee omlaag, en bitcoin zakte binnen 48 uur van boven 60.000 naar rond 49.000 dollar. Er was geen nieuws over bitcoin zelf; het was gewoon een liquide positie in portefeuilles die geld nodig hadden.

De praktische les is dat crypto in stressmomenten geen zelfstandig eiland is. Het zit in dezelfde portefeuilles als aandelen en obligaties, en het is vaak het gemakkelijkst verkoopbare onderdeel daarvan — zeker in een weekend of buiten beurstijd.

Er zijn signalen om in de gaten te houden. De belangrijkste zijn USD/JPY, het renteverschil tussen Amerikaanse en Japanse tienjaarsrente, en uitspraken van de Bank of Japan rond haar vergaderingen. Een snelle yenversterking van enkele procenten in een paar dagen is historisch het moment waarop de rest wankelt.

Tegelijk hoort daar nuance bij: een carry-unwind is een liquiditeitsschok, geen oordeel over de onderliggende waarde. De markt herstelde in 2024 binnen enkele weken grotendeels. Wie op hefboom zat, was er toen echter al uit — en dat is precies het verschil tussen een schrikmoment en een permanent verlies.