Beleggen in goud.

Goud heeft drie eigenschappen die het al millennia geschikt maken als waardeopslag: het is schaars, het corrodeert niet en het is overal ter wereld herkenbaar en verhandelbaar. De bovengrondse voorraad groeit met ongeveer 1,5 tot 2 procent per jaar door mijnbouw, wat betekent dat het aanbod nauwelijks kan reageren op een plotselinge vraagpiek.

Anders dan een aandeel of obligatie heeft goud geen tegenpartij: er is geen bedrijf dat failliet kan gaan en geen overheid die de aflossing kan weigeren. Dat is precies waarom centrale banken het aanhouden als reserve naast dollars en euro's. De keerzijde is dat goud zelf niets produceert; het rendement komt volledig uit prijsverandering.

In portefeuilles wordt goud daarom zelden gekocht om de hoogste opbrengst te halen, maar om de spreiding te verbeteren. In periodes waarin aandelen en obligaties tegelijk dalen — bijvoorbeeld bij een inflatieschok — presteert goud historisch relatief goed.

De belangrijkste verklarende variabele op middellange termijn is de reële rente: de rente op staatsobligaties minus de verwachte inflatie. Stijgt de reële rente, dan wordt renteloos goud minder aantrekkelijk tegenover een obligatie die wel uitkeert. Daalt de reële rente of wordt hij negatief, dan verdwijnt die opportuniteitskost en trekt goud kapitaal aan.

Daarnaast telt de dollar. Goud wordt internationaal in dollars genoteerd; een sterkere dollar maakt goud duurder voor kopers buiten het dollargebied en drukt doorgaans de prijs. Voor een Europese belegger is dat een dubbel effect: de dollarprijs kan dalen terwijl de europrijs stijgt, en omgekeerd.

Sinds 2022 is een derde factor structureel belangrijker geworden: aankopen door centrale banken, vooral in Azië en het Midden-Oosten. Die vraag is prijsongevoelig — ze koopt om reserves te diversifiëren, niet om te speculeren — en heeft de bodem onder de markt merkbaar verhoogd.

De spotmarkt draait grotendeels over-the-counter in Londen, waar de LBMA de standaard voor 'good delivery'-baren van 400 troy ounce bewaakt. De prijs die je in het nieuws ziet, is meestal de LBMA-benchmark of de meest actieve Comex-future in New York.

Comex is de plek waar hedgefondsen, mijnbouwers en banken hun posities afdekken. Prijsverschillen tussen Londen en New York — de zogeheten EFP-spread — verraden spanning in de fysieke logistiek: als het duur wordt om metaal fysiek te verschepen, loopt die spread op.

Shanghai is de derde pool. De premie op de Chinese beurs boven de wereldprijs is een bruikbare graadmeter voor de Aziatische fysieke vraag: een hoge premie wijst op krapte, een korting op zwakke consumentenvraag.

Fysiek goud koop je als baar (van 1 gram tot 1 kilo) of als beleggingsmunt zoals de Krugerrand, Maple Leaf of Philharmoniker. Beleggingsgoud is in de EU vrijgesteld van btw, mits het voldoet aan de wettelijke zuiverheidseisen. Reken op een premie boven de spotprijs die daalt naarmate de baar groter is: op een kilobaar betaal je vaak 1 tot 2 procent, op een grammunt kan dat oplopen tot boven de 10 procent.

Beursgenoteerde producten zijn de eenvoudigste route. In Europa zijn dat geen echte ETF's maar ETC's: schuldinstrumenten met fysieke dekking in een kluis. Let bij de keuze op de lopende kosten, of het metaal toegewezen (allocated) is, en of je het in theorie fysiek kunt laten uitleveren.

Ten slotte kun je indirect kiezen voor mijnbouwaandelen of royaltybedrijven. Die hebben een hefboom op de goudprijs — de marge stijgt sneller dan het metaal — maar voegen bedrijfsrisico toe: staking, kostenexplosies, politieke risico's en verwatering door aandelenuitgifte.

Bij fysiek bezit zijn er drie kostenposten die beleggers stelselmatig onderschatten: de aankooppremie, het verschil tussen aan- en verkoopprijs bij dezelfde handelaar (de spread) en de bewaring. Een kluisje bij de bank of een verzekerde kluis bij een gespecialiseerde bewaarder kost doorgaans tussen 0,3 en 1 procent per jaar.

Thuis bewaren is gratis maar zelden verzekerd tot een hoog bedrag: de meeste inboedelpolissen dekken slechts een paar duizend euro aan edelmetaal. Vraag je verzekeraar expliciet naar de limiet voordat je een grotere positie in huis haalt.

Bij bewaring buiten je eigen huis is het onderscheid tussen allocated en unallocated cruciaal. Allocated betekent dat specifieke, genummerde baren van jou zijn en buiten de boedel van de bewaarder vallen. Unallocated is in juridische zin een vordering op die partij — goedkoper, maar met kredietrisico.

In Nederland valt fysiek goud en een goud-ETC in box 3 als 'overige bezittingen'. Er is geen vermogenswinstbelasting op de koerswinst zelf; je betaalt over een forfaitair of — na de stelselwijziging — een werkelijk rendement, afhankelijk van het geldende regime in het belastingjaar.

In België is er geen meerwaardebelasting voor een normaal beheer van privévermogen: verkoop je goud met winst, dan is die winst in de regel onbelast. Handel je zeer frequent en met geleend geld, dan kan de fiscus dat als speculatief beschouwen en belasten als divers inkomen (33 procent).

Beleggingsgoud is btw-vrij in de hele EU. Zilver, platina en palladium zijn dat níet — dat verschil bepaalt vaak welk metaal fiscaal aantrekkelijk is om fysiek te kopen.

Goud en bitcoin worden vaak in dezelfde zin genoemd omdat beide schaars zijn en geen tegenpartij hebben. In de praktijk gedragen ze zich anders: goud heeft een volatiliteit van grofweg 12 tot 16 procent per jaar, bitcoin drie tot vier keer zoveel. Goud daalt zelden hard, maar stijgt ook zelden explosief.

Een gangbare benadering is een vaste allocatie in beide, met periodieke herbalancering. Loopt bitcoin hard op, dan verkoop je automatisch een deel naar goud; corrigeert bitcoin, dan koop je bij. Zo dwing je discipline af zonder de markt te hoeven voorspellen.

Belangrijk: behandel goud niet als een kortetermijnhandelspositie. De transactiekosten van fysiek metaal maken frequent handelen structureel verliesgevend.