Wat is een IPO?.

De meest genoemde reden is kapitaal. Bij een emissie van nieuwe aandelen stroomt geld het bedrijf in, dat gebruikt kan worden voor groei, overnames of het aflossen van schulden. Dat heet een primaire plaatsing.

Vaak is er ook een tweede motief dat minder wordt benoemd: bestaande aandeelhouders, denk aan oprichters, durfkapitalisten of een private-equityfonds, willen hun belang kunnen verkopen. Verkopen zij aandelen in de IPO, dan gaat dat geld niet naar het bedrijf maar naar hen. Dat heet een secundaire plaatsing, en het staat gewoon in de prospectus.

Daarnaast levert een notering zichtbaarheid, een verhandelbaar aandeel als betaalmiddel bij overnames en de mogelijkheid om personeel in aandelen te belonen. De prijs daarvoor is transparantie: kwartaalcijfers, publieke aandeelhoudersvergaderingen en voortdurende marktdruk.

Een beursgang duurt doorgaans zes tot achttien maanden en verloopt via een vaste reeks stappen, begeleid door zakenbanken die als underwriter optreden. Zij bepalen mee de prijsrange, benaderen institutionele beleggers en garanderen in veel gevallen de plaatsing van de aandelen.

In de bookbuildingfase publiceert het bedrijf een prijsrange, bijvoorbeeld 18 tot 22 euro. Grote beleggers geven aan hoeveel aandelen ze willen afnemen tegen welke prijs. Uit dat orderboek volgt de uiteindelijke introductieprijs.

Die prijs is geen objectieve waardering maar een onderhandelingsresultaat. Verkopende aandeelhouders willen zo hoog mogelijk, de banken willen een succesvolle eerste dag en houden daarom bewust wat ruimte, en institutionele kopers willen korting op de verwachte marktwaarde.

Een koersstijging op dag één betekent dus niet automatisch dat het bedrijf goed presteert; het betekent vaak dat de introductieprijs onder de marktvraag lag. Omgekeerd zegt een teleurstellende opening weinig over de kwaliteit van de onderneming zelf.

De prospectus is het enige document dat juridisch bindend is en door de toezichthouder is goedgekeurd. Alles daarbuiten — persberichten, interviews, sociale media — is marketing. Het document is lijvig, maar er zijn een paar delen die je altijd zou moeten lezen.

Begin bij de risicofactoren: die zijn geschreven door juristen en daardoor eerlijker dan de rest van het document. Ga daarna naar het gebruik van de opbrengst, want daaruit blijkt of het geld naar het bedrijf gaat of naar de verkopende aandeelhouders. Sluit af met de kapitaalstructuur en eventuele aandelen met meervoudig stemrecht.

Bij vrijwel elke IPO geldt een lock-upperiode, meestal 90 tot 180 dagen, waarin oprichters, personeel en vroege investeerders hun aandelen niet mogen verkopen. Zonder die afspraak zou het aanbod direct na de notering kunnen exploderen. Het einde van de lock-up is een bekend moment van koersdruk: er komt in één klap veel aanbod bij.

De greenshoe of overtoewijzingsoptie geeft de banken het recht om extra aandelen te plaatsen als de vraag groot is. Diezelfde constructie wordt gebruikt om de koers in de eerste weken te stabiliseren: bij een dalende koers kopen de banken aandelen terug. Dat is toegestaan en wordt vooraf aangekondigd, maar het betekent wel dat de koers in de eerste periode niet volledig vrij tot stand komt.

Soms wel, maar lang niet altijd. Bij veel Europese beursgangen gaat het overgrote deel van de aandelen naar institutionele beleggers, en is er alleen een retailtranche als het bedrijf een consumentenmerk heeft of politieke zichtbaarheid zoekt. Je broker moet bovendien deelnemen aan de plaatsing.

Is er wel een retailtranche en is de vraag groot, dan word je vaak maar gedeeltelijk bediend: je vraagt duizend euro aan en krijgt er tweehonderd toegewezen. En precies andersom bij een IPO waar weinig belangstelling voor is: dan krijg je alles wat je vraagt, wat op zichzelf een signaal is.

Wie niet kan of wil intekenen, kan gewoon wachten en na de notering kopen. Je mist dan een eventuele eerstedagssprong, maar je koopt tegen een prijs die door de markt is gezet en je kan de eerste kwartaalcijfers als beursgenoteerd bedrijf afwachten.

Twee patronen komen in decennia aan onderzoek steeds terug. Ten eerste is er gemiddeld een positieve eerstedagsrendement, de zogenoemde underpricing. Ten tweede blijven IPO's over een horizon van drie tot vijf jaar gemiddeld achter bij vergelijkbare bestaande beursbedrijven.

De verklaring is deels gedragsmatig: bedrijven kiezen het moment van hun beursgang zelf, en dat is doorgaans wanneer het sentiment in hun sector hoog staat en de waarderingen gunstig zijn. De verkoper heeft meer informatie dan de koper.

Dat maakt IPO's niet per definitie slecht. Het betekent wel dat de vaak gehoorde redenering — intekenen is gratis geld — niet klopt, zeker niet wanneer de aandelen die je zonder moeite toegewezen krijgt juist de aandelen zijn die niemand anders wilde.

Niet elke notering verloopt via een klassieke IPO. Bij een direct listing worden bestaande aandelen zonder emissie en zonder underwriter naar de beurs gebracht: er wordt geen nieuw kapitaal opgehaald en er is geen lock-up in de gebruikelijke vorm.

Bij een SPAC koopt een reeds genoteerde lege overnamevehikel een bedrijf, dat daarmee indirect een notering krijgt. Die route kende een piek en een scherpe terugval, mede omdat de belangen van de oprichters van het vehikel en die van de latere aandeelhouders slecht op elkaar aansloten.