Dossiers
Dossier Ethereum en layer 2
Ethereum heeft de afgelopen jaren een fundamentele koerswijziging doorgemaakt: in plaats van de basislaag zelf steeds groter te maken, verplaatst het netwerk transacties naar layer 2-netwerken die transacties bundelen en de bewijzen daarvan op Ethereum vastleggen. Dit dossier volgt die strategie, van The Merge tot de recente upgrades die de kosten van rollups drastisch hebben verlaagd, en kijkt vooruit naar de stappen die nog moeten volgen voordat Ethereum de schaal aankan die de roadmap voor ogen heeft.
Tijdlijn
- The Merge: Ethereum stapt over van proof-of-work naar proof-of-stake.
- Dencun-upgrade introduceert blobs en verlaagt kosten voor rollups fors.
- Pectra-upgrade verhoogt validatorlimieten en verbetert accountabstractie.
- Ethereum-kernontwikkelaars leggen roadmap voor volledige danksharding vast.
Waarom Ethereum niet simpelweg groter wordt gemaakt
Een blockchain die zelf meer transacties per seconde wil verwerken, moet doorgaans de eisen aan knooppunten verhogen: meer rekenkracht, meer opslag, snellere netwerkverbindingen. Dat drijft kleinere deelnemers uit het netwerk en concentreert de controle bij een beperkt aantal grote partijen, wat op termijn ten koste gaat van censuurbestendigheid en decentralisatie.
Ethereum kiest daarom voor een gelaagde aanpak: de basislaag blijft bewust beperkt in doorvoer en blijft daardoor uitvoerbaar op relatief bescheiden hardware, terwijl gespecialiseerde layer 2-netwerken de daadwerkelijke transactieverwerking overnemen. Dat scheidt het probleem van beveiliging en decentralisatie van het probleem van doorvoer.
Deze keuze is niet zonder kritiek. Critici wijzen erop dat de gebruikerservaring versnipperd raakt over tientallen netwerken met eigen liquiditeit, bruggen en risico's. Voorstanders zien dat als een tijdelijke groeipijn die door betere interoperabiliteitsstandaarden wordt opgelost.
Rollups: optimistisch versus zero-knowledge
Een rollup voert transacties uit buiten de Ethereum-basislaag, maar publiceert de data en een bewijs van juistheid terug naar Ethereum. Daardoor erft de rollup de beveiliging van de basislaag zonder dat elke transactie individueel door alle Ethereum-knooppunten hoeft te worden herrekend.
Optimistische rollups gaan er standaard van uit dat ingediende transacties correct zijn en geven deelnemers een betwistingsperiode om fraude aan te tonen. Zero-knowledge-rollups leveren in plaats daarvan een cryptografisch bewijs dat de uitkomst correct is, wat snellere afwikkeling mogelijk maakt maar technisch complexer is om te bouwen.
Beide families hebben inmiddels grote netwerken opgeleverd met eigen gebruikersgroepen en toepassingen, van handelsplatformen tot betalingsapps. De verwachting binnen de ontwikkelaarsgemeenschap is dat zero-knowledge-technologie op termijn dominant wordt, omdat die geen wachttijd voor uittreding vereist.
- Optimistische rollups: snelle uitvoering, langere uittredingstijd door betwistingsperiode
- Zero-knowledge-rollups: cryptografisch bewijs, kortere uittredingstijd, complexere techniek
- Beide publiceren transactiedata op Ethereum voor beveiliging en beschikbaarheid
Dencun en de komst van blobs
De Dencun-upgrade van maart 2024 voegde een nieuw datatype toe, blobs genaamd, specifiek bedoeld voor rollups om hun transactiedata goedkoper op Ethereum te plaatsen. Voor die upgrade betaalden rollups voor dure permanente opslagruimte, terwijl ze eigenlijk alleen tijdelijke beschikbaarheid van data nodig hebben om fraude of foute berekeningen te kunnen aantonen.
Het effect was direct meetbaar: transactiekosten op grote rollups daalden met tientallen procenten tot ruim negentig procent ten opzichte van de periode ervoor. Dat maakte kleine, alledaagse transacties op layer 2 voor het eerst structureel betaalbaar voor een breed publiek.
Pectra en de weg naar volledige danksharding
De Pectra-upgrade van mei 2025 bouwde hierop voort met een verhoging van het aantal blobs per blok en verbeteringen aan accountabstractie, waardoor wallets flexibeler kunnen omgaan met transactiekosten en beveiliging. Validators kregen bovendien meer ruimte om grotere hoeveelheden te staken zonder meerdere validatorinstanties te hoeven draaien.
De uiteindelijke doelstelling heet volledige danksharding: een opzet waarbij individuele knooppunten slechts kleine stukken van de databeschikbaarheid hoeven te controleren via steekproeven, terwijl het netwerk als geheel toch garandeert dat alle data beschikbaar is. Dat moet de capaciteit voor rollups met een veelvoud vergroten zonder de eisen aan individuele knooppunten te verzwaren.
Deze route wordt in fasen doorgevoerd, met tussenstappen die het aantal blobs geleidelijk verhogen terwijl ontwikkelaars de netwerkstabiliteit in de gaten houden. Kernontwikkelaars benadrukken dat elke stap pas wordt gezet nadat testnetten en audits voldoende vertrouwen geven.
Bruggen, liquiditeit en risico's van versnippering
Om waarde tussen Ethereum en de verschillende layer 2-netwerken te verplaatsen, zijn bruggen nodig. Sommige bruggen worden beheerd door de rollup zelf en zijn relatief vertrouwd, terwijl andere onafhankelijke bruggen door derde partijen worden aangeboden en een eigen aanvullend beveiligingsrisico met zich meebrengen.
Bruggen zijn historisch een van de meest kwetsbare onderdelen van het bredere Ethereum-ecosysteem gebleken, met verschillende grote hacks in de voorgaande jaren. Gebruikers wordt daarom aangeraden bruggen te gebruiken die door de rollup zelf worden aanbevolen en grote bedragen te spreiden in plaats van in één keer te verplaatsen.
- Native bruggen van de rollup zelf gelden doorgaans als het meest onderzocht
- Onafhankelijke bruggen bieden vaak snelheid, maar met extra tegenpartijrisico
- Spreiding van grote bedragen over meerdere transacties beperkt schade bij problemen
Wat dit betekent voor gebruikers en ontwikkelaars
Voor gewone gebruikers vertaalt de layer 2-strategie zich vooral in lagere kosten en snellere afwikkeling voor alledaagse toepassingen, terwijl de basislaag wordt gereserveerd voor transacties die de hoogste mate van zekerheid vereisen, zoals grote overdrachten of de afwikkeling van rollup-bewijzen zelf.
Voor ontwikkelaars betekent het dat de keuze van netwerk een strategische afweging is geworden tussen kosten, snelheid, beveiligingsniveau en de omvang van de bestaande gebruikersgemeenschap op een specifieke rollup. Die versnippering wordt deels opgevangen door standaarden voor cross-chain berichtenuitwisseling, al blijft dit een gebied waarin het ecosysteem nog volop in ontwikkeling is.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen Ethereum en een layer 2-netwerk?
Ethereum is de basislaag die beveiliging en definitieve afwikkeling verzorgt. Een layer 2-netwerk voert transacties sneller en goedkoper uit en legt periodiek bewijs daarvan vast op Ethereum.
Waarom zijn transacties op layer 2 goedkoper geworden na Dencun?
Dencun introduceerde blobs, een goedkopere manier voor rollups om tijdelijke transactiedata op Ethereum te publiceren, waardoor de kosten die rollups doorberekenen fors daalden.
Is geld op een layer 2-netwerk even veilig als op Ethereum zelf?
Dat hangt af van het ontwerp. Rollups die correct bewijs leveren aan Ethereum erven een groot deel van die beveiliging, maar bruggen en de betwistingsperiode van optimistische rollups voegen extra risico's toe.
Wat is danksharding?
Danksharding is de beoogde eindfase van Ethereums schaalstrategie, waarin knooppunten via steekproeven databeschikbaarheid controleren zodat de capaciteit voor rollups sterk kan groeien zonder zwaardere eisen aan individuele knooppunten.
Moet ik zelf kiezen op welk layer 2-netwerk ik actief ben?
Voor eenvoudige toepassingen bepaalt vaak de dienst die je gebruikt het netwerk. Voor grotere bedragen is het verstandig te kijken naar de leeftijd, audits en het type rollup voordat je middelen overzet.